چند نکته در ارتباط با قرآن و رمضان


 

1- چرا قرآن در ماه رمضان نازل شد؟

در زبان وحی چنین آمده است که ماه رمضان است که قرآن در آن نازل شده تا راهنمای مردم و آیات روشنی از هدایت و شناخت باشد (بقره: 185).

رمضان از ماه هایی است که در آن زمینه برای رشد فضایل معنوی و تعالی روحی بیشتر فراهم شده است. چنانکه بهار، فصل رشد گیاهان است، رمضان نیز، ماه رشد معنویت انسان است. از دیرباز، انبیا و اولیا، مردم را به اهمیت این ماه توجه داده بودند. حتی، مشرکان مکه به خاطر همسایگی با پیروان ادیان توحیدی، به اهمیت رمضان پی برده بودند. رسول خدا (ص) نیز در ماه رمضان، حال و هوای دیگری داشت و در همین ماه بود که در اثر تعالی و تکامل لازم، به عنوان پیامبر خاتم برگزیده شد و نزول قرآن هم با وحی الهی آغاز گردید.

2- چرا قرآن در مکه و به زبان عربی نازل شد؟

مکه از همان آغاز، سرزمینی مقدس و معنوی بود، اما قداست سرزمین به تنهایی در نزول وحی کافی نیست، چنانکه قداست ماه نیز به تنهایی کافی نیست. عاملی که باعث شد قرآن در ماه رمضان و در شهر مکه و به زبان عربی نازل شود، شخصیت حضرت محمد بن عبدالله (ص) بود.

در حقیقت، فیض الهی در انتظار پیدایش زمینه هاست، وگرنه خدای مهربان هرگز از هدایت بشر دریغ نمی ورزد. چنانکه ظهور حضرت مهدی (عج) در انتظار پیدایش زمینه مناسب پیدایش ظهور است. وگرنه امام معصوم (ع) هرگز از اینکه برای نجات انسان ها اقدام کرده، جهان را پر از عدل و داد کند، غفلت نخواهد کرد. اما، عربی بودن قرآن به خاطر آن بود که مخاطبان نخستینِ پیامبر اکرم (ص) تنها زبان عربی را می فهمیدند. بنابراین، خداوند، وحی را به زبان عربی فرستاد تا مردم آن را بفهمند (یوسف: 2). چنانکه خداوند به همه پیامبران به زبان قومشان وحی می کرد (ابراهیم: 4).

3- چرا قرائت قرآن در ماه مبارک رمضان سفارش شده است؟

ماه مبارک رمضان، چنانکه گفتیم، ماه فیض و رحمت حق است و انسان ها در این ماه، با تصفیه باطن به تعالی و پیشرفت معنوی دست می یابند. بنابراین، آمادگی بیشتری برای درک و فهم وحی پیدا می کنند (واقعه: 79). به همین دلیل، تلاوت قرآن کریم در ماه رمضان، نباید بدون توجه به معانی و آموزه های آن باشد. ما وقتی از قرآن بهره مند می شویم که به آموزه های آن گوش جان بسپاریم.

قرآن از ما می خواهد تا در مرحله‌ تلاوت متوقف نشویم و بهره‌ ما از آن تنها زمزمه‌ تلاوت نباشد (بقره: 78). برای مردمی که دارای کتاب آسمانی هستند، خطر جدی آن است که از آموزه‌های کتاب آسمانی به خاطر قداست آن کتاب فاصله بگیرند و کتاب آسمانی خود را به قصد آموختن مطالب آن، مورد مطالعه و دقت قرار ندهند. بلکه تنها به تلاوت آن برای تقرب به خدا اکتفا نمایند و بر آن کوشند که قواعد تلاوت را خوب یاد بگیرند تا بتوانند روخوانی درستی از قرآن داشته باشند.

هم اکنون اگر جامعه اسلامی را در نظر بگیریم، می‌بینیم که تقریباً همه‌ مردم، جز اندک افرادی تنها با تلاوت قرآن درگیرند. تلاوت برای ثواب، مخصوصاً در ماه مبارک رمضان یا شب و روز جمعه‌ و نیز قرائت های صوتی، حفظ، تجوید، منظوم کردن قرآن، مطلا کردن قرآن و یا تلاوت این کتاب آسمانی در مجالس ترحیم و برای مردگان، در این مسیر قرار دارند.

ناگفته پیداست که چنین درگیری با قرآن اگرچه ثواب دارد، اما انسان را از رسیدن به هدف قرآن بازمی‌دارد. هدف قرآن راهنمایی است و اگر انسان، قرآن را برای آموزش نخواند و مورد مطالعه و دقت قرار ندهد، از این راهنمایی بهره‌ مند نخواهد شد. بنابراین، در صورتی که کار و کوشش ما متوجه فهم قرآن و آموختن از قرآن نشود، چندان سودمند نخواهد بود؛ حتی اگر همه‌ قرآن را از حفظ بخوانیم و زیباترین صداها را در خواندن قرآن داشته باشیم، یا به زیباترین تلاوت‌ها و ترتیل‌ها سال‌ها گوش فرادهیم و نیز قرآن را با حجم‌های گوناگون و آرایش‌های شگفت‌انگیز در منزل خود داشته باشیم. این‌ها مشکل ما را نمی‌گشایند، مشکل ما تنها با آموختن از قرآن حل می‌شود.

بنابراین، باید بکوشیم با زبان روشن و صمیمی قرآن انس بگیریم، در معانی آن دقت کنیم و بارها و بارها آیاتش را مورد تدبر و دقت قرار بدهیم تا از قرآن چیزی یاد بگیریم. بدون شک، هرچه تفکر درست تر و دقت بیشتری به کار ببریم، نکته‌های بیشتری می آموزیم، بیشتر هدایت می شویم و از این ذخیره بزرگ و سرمایه و منبع بیکران بیشتر بهره‌مند می گردیم.

بار دیگر یادآور می‌شوم که باید خطر توقف در زمزمه‌های تلاوت را جدی گرفته، بر آن کوشیم تا با آموزه های قرآن رابطه برقرار کنیم، آموزه هایی که سراپا نور و روشنایی هستند. اگر آموزه های قرآن را جدی بگیریم، رفتارهای حاشیه ای و تزیینی در حد مجاز، مقبول و مطلوب خواهند بود، اما باید مراقبت کرد این رفتارها در جای هدف اصلی تلاوت قرآن ننشینند و ما را از تدبر و تامل باز دارند.

 

دکتر سید یحیی یثربی

 

23-03-1396